Iedere maand hetzelfde verhaal. Een paar dagen voordat je ongesteld wordt, verandert er iets. Je bent emotioneler, sneller geïrriteerd of ineens ontzettend moe. Je borsten doen pijn, je houdt vocht vast, hebt hoofdpijn, slaapt slechter of krijgt enorme behoefte aan zoet. En zodra je menstruatie begint, trekt het weer weg.
Veel vrouwen zien dit inmiddels als iets wat er gewoon bij hoort. Het zijn mijn hormonen, ik word bijna ongesteld.
En natuurlijk: je hormonen veranderen gedurende je cyclus. Dat hoort erbij. Maar iedere maand zoveel klachten hebben dat je jezelf een paar dagen niet herkent, afspraken het liefst afzegt of pijnstillers nodig hebt om je dag door te komen, is iets anders. Na jarenlang met vrouwen en hormonen gewerkt te hebben, vind ik dit nog steeds één van de belangrijkste dingen om uit te leggen: PMS komt vaak voor, maar dat betekent niet dat je er niets mee kunt.
Wat is PMS eigenlijk?
PMS staat voor premenstrueel syndroom en is een verzamelnaam voor lichamelijke en emotionele klachten die ontstaan in de tweede helft van je cyclus, na de eisprong en vóór je menstruatie. Denk bijvoorbeeld aan prikkelbaarheid, stemmingswisselingen, somberheid, vermoeidheid, slecht slapen, hoofdpijn, gevoelige of pijnlijke borsten, vocht vasthouden, een opgeblazen gevoel en veranderingen in eetlust. Kenmerkend is vooral het moment waarop de klachten optreden. Ze komen cyclisch terug en verminderen meestal wanneer de menstruatie begint of kort daarna.
Het is niet zo simpel als ‘te veel oestrogeen’
Dit vind ik belangrijk, omdat je online nog vaak leest dat PMS simpelweg wordt veroorzaakt door ‘oestrogeendominantie’ of een tekort aan progesteron. Zo eenvoudig werkt het niet. Na je eisprong verandert de verhouding tussen oestrogeen en progesteron. Als er een goede ovulatie heeft plaatsgevonden, maakt het corpus luteum progesteron aan. Richting je menstruatie dalen vervolgens zowel progesteron als oestrogeen.
Die hormonale veranderingen zijn normaal. Bij PMS lijkt het probleem dan ook niet alleen te zitten in hoeveel hormonen je hebt, maar vooral in hoe gevoelig je lichaam en brein reageren op de normale hormonale schommelingen gedurende je cyclus. Daarbij spelen ook neurotransmitters zoals serotonine en de reactie van het brein op metabolieten van progesteron een rol. En precies daarom kun je twee vrouwen met een ogenschijnlijk normale cyclus hebben, terwijl de één nauwelijks iets merkt en de ander iedere maand een week behoorlijk uit balans is.
Maar waarom heeft de één dan zoveel meer last dan de ander?
Daar wordt het interessant. Je hormonen functioneren namelijk niet los van de rest van je lichaam. Slaap, stress, voeding, beweging, alcohol, je energiebalans en je algehele gezondheid kunnen allemaal invloed hebben op hoe je je gedurende je cyclus voelt. Als je slecht slaapt, veel stress hebt, weinig beweegt en onregelmatig eet, kan die premenstruele fase bijvoorbeeld een stuk zwaarder voelen. Dat betekent niet dat PMS ‘tussen je oren zit’ of dat je het oplost door simpelweg wat gezonder te leven. Wel dat het zinvol is om breder te kijken dan alleen naar oestrogeen en progesteron.
Waar zou ik zelf als eerste naar kijken?
Ik zou niet beginnen met een kast vol supplementen. Ik zou eerst kijken naar de basis.
- Eet je gedurende de dag voldoende?
- Krijg je genoeg eiwitten en vezels binnen?
- Eet je regelmatig groente, fruit, peulvruchten, noten, zaden en gezonde vetten?
- Hoeveel alcohol en cafeïne drink je?
- Beweeg je regelmatig?
- Doe je aan krachttraining?
- Hoe slaap je?
- En misschien nog belangrijker: hoeveel herstel zit er daadwerkelijk in je week?
Ook omega-3 vind ik interessant binnen dit geheel. EPA en DHA zijn belangrijke vetzuren voor onder andere celmembranen en de regulatie van ontstekingsprocessen. Er is onderzoek gedaan naar omega-3-suppletie bij PMS, met aanwijzingen dat het bij sommige vrouwen klachten kan verminderen. Het is alleen geen magische oplossing voor PMS en de kwaliteit van het bewijs verschilt per uitkomst.
Magnesium en calcium zijn eveneens onderzocht. Vooral voor calcium bestaat redelijk wat onderzoek naar PMS-symptomen. Maar ook hier geldt: supplementen zijn voor mij nooit het startpunt zonder eerst te kijken naar voeding, klachten en de individuele situatie.
Houd eens twee of drie cycli bij wat er gebeurt
Dit is misschien wel één van de simpelste dingen die je kunt doen. Niet alleen bijhouden wanneer je menstruatie begint, maar ook hoe je je voelt gedurende de maand.
- Wanneer verandert je stemming?
- Wanneer krijg je hoofdpijn?
- Hoe slaap je?
- Wanneer krijg je meer trek?
- Heb je gevoelige borsten?
- Wanneer begint het en wanneer stopt het weer?
Als je dat een paar maanden doet, zie je vaak ineens een patroon dat je daarvoor helemaal niet zo duidelijk zag. En dat geeft veel meer informatie dan één losse hormoonmeting op een willekeurige dag.
En soms is er meer aan de hand. Ernstige premenstruele klachten verdienen serieus genomen te worden. Wanneer je klachten iedere maand grote invloed hebben op je werk, relatie, gezin of dagelijks functioneren, kan er bijvoorbeeld sprake zijn van PMDD, een ernstigere vorm van premenstruele klachten. Ook hevig bloedverlies, zeer ernstige menstruatiepijn, bloedverlies tussen menstruaties of klachten die gedurende de hele maand aanwezig blijven, zijn redenen om verder te laten kijken. Niet alles wat rondom je menstruatie gebeurt, is automatisch PMS.
En ben je richting eind 30 of 40 en merk je dat je PMS ineens duidelijk verandert of erger wordt? Dan kan het ook interessant zijn om te kijken naar de perimenopauze. Ovulaties kunnen in die fase minder voorspelbaar worden en hormonen kunnen sterker gaan fluctueren.
Je hoeft je niet iedere maand een week beroerd te voelen
Dat is uiteindelijk vooral wat ik vrouwen hierover wil meegeven. Een cyclus betekent dat je hormonen gedurende de maand veranderen. Het is dus helemaal niet gek als je verschil merkt tussen de ene en de andere fase. Maar er zit een groot verschil tussen merken dat je menstruatie eraan komt en iedere maand dagenlang zoveel klachten hebben dat je leven eromheen moet worden gepland. Dus heb je veel PMS-klachten? Kijk er eens nieuwsgierig naar. Houd je cyclus bij, kijk naar de basis en laat je klachten serieus beoordelen wanneer ze heftig zijn.
Want ‘veel vrouwen hebben het’ is wat mij betreft nooit een goede reden om te zeggen dat je er dan maar mee moet leren leven.