Heb je vlak voor je menstruatie meer last van stemmingswisselingen, slaap je slechter of merk je dat je cyclus verandert? Dan heb je misschien weleens gehoord dat dit door een progesterontekort kan komen. Maar hoe weet je eigenlijk of je progesteron te laag is?
7 signalen dat je progesteron mogelijk laag is
Progesteron is een van de belangrijkste hormonen binnen de vrouwelijke menstruatiecyclus. Toch weten veel vrouwen niet precies wat dit hormoon doet, wanneer het wordt aangemaakt en waarom de hoeveelheid gedurende de maand zo sterk verandert. In deze blog neem ik je mee in de werking van progesteron, zeven signalen die aanleiding kunnen zijn om verder naar je cyclus te kijken en wat je zelf kunt doen om je hormonale gezondheid te ondersteunen.
Wat is progesteron en waarom is het zo belangrijk?
Progesteron is een geslachtshormoon dat vooral wordt aangemaakt na je eisprong. Tijdens de eerste helft van je menstruatiecyclus, de folliculaire fase, is de progesteronproductie relatief laag. Na de eisprong verandert dit. De follikel waaruit de eicel is vrijgekomen, ontwikkelt zich tot het gele lichaam, ook wel het corpus luteum genoemd. Dit gele lichaam produceert progesteron.
Progesteron heeft verschillende belangrijke functies:
- Het bereidt het baarmoederslijmvlies voor op een mogelijke zwangerschap.
- Het helpt het baarmoederslijmvlies na de eisprong in stand te houden.
- Het speelt een essentiële rol tijdens de vroege zwangerschap.
- Het beïnvloedt via zijn afbraakproducten bepaalde signaalsystemen in de hersenen, waaronder het GABA-systeem.
- Het zorgt na de eisprong voor een lichte stijging van je basale lichaamstemperatuur.
Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, neemt de activiteit van het gele lichaam af. De progesteronspiegel daalt en uiteindelijk begint je menstruatie. Een belangrijk punt: zonder eisprong ontstaat er normaal gesproken ook geen gebruikelijke progesteronstijging in de tweede helft van je cyclus. Daarom is het bij vragen over progesteron belangrijk om niet alleen naar klachten te kijken, maar ook naar je eisprong en menstruatiepatroon.
7 signalen die kunnen passen bij een veranderde progesteronproductie
1. Je menstruatiecyclus wordt onregelmatig
Een van de belangrijkste aanwijzingen dat er iets verandert in je hormonale cyclus, is een verandering in je menstruatiepatroon. Misschien was je cyclus jarenlang heel regelmatig en merk je nu dat je menstruatie soms eerder of later begint. Wanneer je eisprong onregelmatig plaatsvindt, kan ook je progesteronproductie veranderen. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij PCOS, tijdens de perimenopauze of bij bepaalde vormen van lichamelijke stress. Een enkele afwijkende cyclus hoeft niet direct iets te betekenen. Maar wanneer je menstruatie structureel verandert, is het verstandig om te onderzoeken waardoor dat komt.
2. Je hebt meer last van PMS
Voel je je in de dagen voor je menstruatie emotioneler, sneller geïrriteerd of minder goed bestand tegen prikkels? Dan herken je misschien klachten die passen bij het premenstrueel syndroom, oftewel PMS. Progesteron en de afbraakproducten ervan beïnvloeden bepaalde processen in de hersenen. Een van die afbraakproducten is allopregnanolon, dat invloed heeft op de werking van GABA-receptoren. GABA is een belangrijke remmende neurotransmitter in onze hersenen. Interessant is dat PMS niet simpelweg wordt veroorzaakt door te weinig progesteron. Onderzoek wijst erop dat sommige vrouwen gevoeliger zijn voor de normale hormonale schommelingen tijdens hun cyclus. Je kunt dus duidelijke PMS-klachten ervaren terwijl je progesteronwaarden binnen de normale grenzen liggen.
3. Je slaapt slechter in de tweede helft van je cyclus
Misschien herken je het wel: in de eerste helft van je cyclus slaap je prima, maar in de dagen voor je menstruatie lig je ineens vaker wakker. De hormonale veranderingen tijdens de luteale fase kunnen invloed hebben op je slaap. Progesteron en zijn metabolieten worden onderzocht vanwege hun effecten op slaapregulatie en het zenuwstelsel. Toch betekent slechter slapen voor je menstruatie niet automatisch dat je progesteron te laag is. Ook veranderingen in lichaamstemperatuur, stress, stemmingsklachten en andere factoren kunnen je slaap beïnvloeden. Het is vooral interessant om te kijken of je slaapproblemen iedere maand rond hetzelfde moment terugkomen.
4. Je hebt regelmatig spotting voor je menstruatie
Spotting betekent dat je een kleine hoeveelheid bloed verliest buiten je normale menstruatie. Sommige vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze twee of drie dagen voor hun menstruatie al wat bruin of roze bloedverlies hebben. Omdat progesteron een belangrijke rol speelt bij het in stand houden van het baarmoederslijmvlies, kan een verandering in de hormonale ondersteuning van dat slijmvlies bijdragen aan bloedverlies. Maar spotting is geen betrouwbare manier om een progesterontekort vast te stellen. Ook poliepen, vleesbomen, anticonceptie, infecties of andere oorzaken kunnen bloedverlies tussen menstruaties veroorzaken. Heb je regelmatig spotting of nieuw bloedverlies tussen je menstruaties? Laat dit dan beoordelen door je huisarts.
5. De periode tussen je eisprong en menstruatie is erg kort
Dit vind ik een interessant signaal, omdat het directer samenhangt met de fase waarin progesteron wordt geproduceerd. De periode tussen je eisprong en de volgende menstruatie noemen we de luteale fase. Deze duurt gemiddeld ongeveer 12 tot 14 dagen, al bestaat er normale variatie. Wanneer deze fase herhaaldelijk tien dagen of korter duurt, kan dat aanleiding zijn om verder te kijken naar de luteale functie. Soms wordt hiervoor de term lutealefasedeficiëntie gebruikt. Het is belangrijk om te weten dat er nog discussie bestaat over hoe je dit betrouwbaar vaststelt en welke klinische betekenis het heeft. Een korte luteale fase betekent dus niet automatisch dat je een progesterontekort hebt of dat je vruchtbaarheid verminderd is.
6. Je menstruatie blijft uit of komt nog maar af en toe
Wanneer je menstruatie langere tijd uitblijft, kan dat betekenen dat er geen eisprong heeft plaatsgevonden. En zoals we eerder bespraken, is de eisprong essentieel voor de gebruikelijke progesteronproductie in de tweede helft van je cyclus. Er zijn verschillende mogelijke oorzaken voor het uitblijven van een eisprong.
Denk bijvoorbeeld aan:
- PCOS
- Sterk gewichtsverlies of onvoldoende energie-inname
- Intensieve lichamelijke belasting
- Schildklierproblemen
- Verhoogde prolactinewaarden
- De overgang naar de menopauze
- Ook zwangerschap is uiteraard een mogelijke verklaring voor het uitblijven van een menstruatie.
Wanneer je menstruatie meerdere maanden uitblijft zonder duidelijke verklaring, is het belangrijk om dit medisch te laten beoordelen.
7. Je merkt veranderingen richting de perimenopauze
Vanaf ongeveer je veertigste kunnen hormonale veranderingen bij sommige vrouwen duidelijker merkbaar worden. Tijdens de perimenopauze wordt de eisprong geleidelijk minder voorspelbaar. Hierdoor kunnen er cycli ontstaan waarin de gebruikelijke progesteronstijging uitblijft. Tegelijkertijd kan oestrogeen juist sterk schommelen. Dat verklaart waarom deze levensfase hormonaal zo veranderlijk kan zijn. Sommige vrouwen merken dat hun menstruatie heviger wordt, hun cyclus verandert of dat ze nieuwe klachten krijgen rondom hun menstruatie. Maar de perimenopauze begint niet bij iedere vrouw op dezelfde leeftijd. En ook hier geldt dat klachten niet automatisch betekenen dat progesteron te laag is. Wat kan een lage progesteronwaarde veroorzaken? Wanneer progesteron daadwerkelijk lager is dan verwacht voor een bepaald moment in de cyclus, is het belangrijk om naar de oorzaak te kijken. Een lage waarde kan namelijk volkomen normaal zijn wanneer je bloed laat prikken vóór je eisprong. Wanneer er in de tweede helft van de cyclus onvoldoende progesteron wordt geproduceerd, kan dat samenhangen met het uitblijven of veranderen van de eisprong. Mogelijke oorzaken zijn onder andere PCOS, veranderingen richting de menopauze, schildklierproblemen en onvoldoende energie-inname. Het gaat dus niet alleen om de hoeveelheid progesteron, maar vooral om de vraag of en wanneer je eisprong plaatsvindt.
Hoe kun je progesteron laten testen?
Dit is iets waar ik regelmatig vragen over krijg. Progesteron kan worden gemeten via bloedonderzoek of via speekselonderzoek. Maar de timing van die meting is ontzettend belangrijk. Je hoort vaak dat progesteron op dag 21 van je cyclus moet worden gemeten. Dat klopt alleen bij benadering wanneer je een cyclus van 28 dagen hebt en rond dag 14 ovuleert. Heb je een langere of kortere cyclus? Dan kan dag 21 juist een ongeschikt moment zijn.
Wanneer het doel is om te beoordelen of er een eisprong heeft plaatsgevonden, wordt progesteron doorgaans ongeveer zeven dagen vóór je verwachte menstruatie gemeten. Een enkele progesteronmeting kan aanwijzingen geven dat je een eisprong hebt gehad. Maar progesteron wordt pulserend afgegeven en de waarde kan binnen enkele uren sterk schommelen. Daarom kun je op basis van één uitslag niet betrouwbaar vaststellen of je gedurende de hele luteale fase voldoende progesteron hebt geproduceerd.
Wat kun je zelf doen om je hormonale gezondheid te ondersteunen?
Ik vind het belangrijk dat vrouwen begrijpen dat hormonen niet losstaan van de rest van het lichaam. Je menstruatiecyclus wordt beïnvloed door een ingewikkelde samenwerking tussen je hersenen, hypofyse en eierstokken. Daarom is het zinvol om aandacht te besteden aan de factoren die deze samenwerking kunnen beïnvloeden.
1. Eet voldoende
Een langdurig energietekort kan de hormonale aansturing van je cyclus verstoren. Zeker wanneer je veel sport of probeert af te vallen, is voldoende voeding belangrijk.
2. Zorg voor voldoende voedingsstoffen
Eiwitten, gezonde vetten, vitamines en mineralen zijn belangrijk voor een goede algemene gezondheid. Supplementen kunnen specifieke tekorten aanvullen, maar er is geen bewijs dat een willekeurig supplement bij iedere vrouw de progesteronproductie verhoogt.
3. Besteed aandacht aan slaap en herstel
Chronisch slaaptekort en langdurige belasting kunnen invloed hebben op je gezondheid. Voldoende herstel is daarom een belangrijk onderdeel van een gezonde leefstijl.
4. Beweeg regelmatig, maar voorkom structurele overbelasting
Beweging heeft veel gezondheidsvoordelen. Tegelijkertijd kan een combinatie van intensief sporten en onvoldoende energie-inname de eisprong verstoren.
5. Leer je eigen cyclus kennen
Dit is misschien wel een van mijn belangrijkste adviezen. Houd eens een aantal maanden bij wanneer je menstrueert, welke klachten je ervaart en hoe je energie en stemming veranderen. Zo kun je patronen ontdekken en gerichter bepalen of aanvullend onderzoek zinvol is.
Kun je progesteron op een natuurlijke manier verhogen?
Wanneer een verstoorde eisprong samenhangt met bijvoorbeeld onvoldoende energie-inname, kan het aanpakken van die oorzaak helpen om de cyclus te herstellen. Maar wanneer klachten ontstaan door de perimenopauze of een medische aandoening, kan een andere aanpak nodig zijn. Soms wordt progesteron ook als medicijn voorgeschreven, bijvoorbeeld als onderdeel van hormoontherapie. Of dit passend is, hangt af van je klachten en medische situatie.
Tot slot: kijk verder dan alleen progesteron
Wat ik je vooral wil meegeven, is dat je hormonen samenwerken. Een klacht is zelden terug te brengen tot één hormoon. Je menstruatiecyclus, slaap, voeding, stressbelasting, schildklierfunctie en levensfase kunnen allemaal een rol spelen. Herken je meerdere van de genoemde signalen? Dan kan het waardevol zijn om je cyclus beter in kaart te brengen en bij aanhoudende klachten gericht onderzoek te laten doen.
Hoe beter je begrijpt wat er in je lichaam gebeurt, hoe beter je kunt bepalen wat je nodig hebt. Zo krijg je meer inzicht in je persoonlijke patronen en kun je veranderingen sneller herkennen.
Linda Reinhardt — Hormoontherapeut, orthomoleculair therapeut & kPNI-therapeut