Merk je dat je menstruatie anders wordt, je sneller geïrriteerd bent of dat je ineens minder goed slaapt? Misschien herken je jezelf niet helemaal meer in hoe je je een paar jaar geleden voelde. Dat kan verschillende oorzaken hebben, waaronder veranderingen in je hormonen.
Veel vrouwen denken bij hormonale veranderingen direct aan de overgang. Maar je hormonen veranderen gedurende je hele leven. En ook in de jaren vóór de perimenopauze kunnen er subtiele verschuivingen plaatsvinden. Betekent dit dat iedere vrouw vanaf haar 35e hormonale klachten krijgt? Absoluut niet. Maar het is wel interessant om te begrijpen wat er in deze levensfase kan veranderen.
Je hormonen veranderen niet ineens op je 45e
Wat ik belangrijk vind om uit te leggen, is dat de overgang geen proces is dat van de ene op de andere dag begint. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen de menopauze bereiken, ligt rond de 51 jaar. De jaren daarvoor noemen we de perimenopauze. In deze fase worden hormonale schommelingen vaak duidelijker en kan je menstruatiecyclus veranderen. Bij sommige vrouwen beginnen deze veranderingen al relatief vroeg, terwijl andere vrouwen tot ver in hun veertiger jaren nauwelijks iets merken. Rond je 35e is er dus geen magische hormonale grens. Wel verandert de werking van de eierstokken geleidelijk naarmate je ouder wordt. Dat heeft onder andere te maken met de afname van de hoeveelheid en kwaliteit van de resterende eicellen.
Wat gebeurt er met oestrogeen en progesteron?
Twee belangrijke hormonen binnen je menstruatiecyclus zijn oestrogeen en progesteron.
Oestrogeen
Oestrogeen speelt een rol bij veel meer processen dan alleen je menstruatiecyclus. Het is onder andere betrokken bij:
- De opbouw van het baarmoederslijmvlies
- Botgezondheid
- De gezondheid van huid en slijmvliezen
- De werking van je hersenen
- De regulatie van je lichaamstemperatuur
Tijdens de reproductieve jaren schommelt oestrogeen op een voorspelbare manier gedurende de cyclus. Wanneer je richting de perimenopauze gaat, kunnen deze schommelingen onregelmatiger worden. Belangrijk om te weten: oestrogeen daalt niet vanaf je 35e bij iedere vrouw geleidelijk in een rechte lijn. Het kan juist sterk wisselen.
Progesteron
Progesteron wordt voornamelijk aangemaakt door het gele lichaam, dat na de eisprong ontstaat. Dit betekent dat je eisprong een belangrijke rol speelt bij de progesteronproductie. Wanneer de eisprong minder regelmatig plaatsvindt, zoals later in de reproductieve levensfase kan gebeuren, verandert ook de progesteronproductie. Een cyclus zonder eisprong kent bijvoorbeeld niet de gebruikelijke progesteronstijging na de ovulatie. Dit is een van de redenen waarom de verhouding tussen oestrogeen en progesteron gedurende de jaren richting de menopauze kan veranderen.
Maar let op: klachten zoals PMS of slecht slapen betekenen niet automatisch dat je progesteron te laag is.
Welke veranderingen kun je merken?
Hormonale veranderingen kunnen zich op verschillende manieren uiten.
Misschien herken je een of meerdere van deze veranderingen:
1. Je menstruatie verandert
Je cyclus kan korter of langer worden. Sommige vrouwen merken dat hun menstruatie heviger wordt, terwijl anderen juist minder bloedverlies ervaren.
2. Je hebt meer last van PMS
Gevoelige borsten, stemmingswisselingen, hoofdpijn of prikkelbaarheid kunnen in bepaalde levensfasen veranderen.
3. Je slaapt minder goed
Sommige vrouwen merken dat ze vaker wakker worden of minder uitgerust zijn. Hormonale schommelingen kunnen daarbij een rol spelen, maar ook stress, slaapgewoonten en andere gezondheidsfactoren zijn belangrijk.
4. Je stemming verandert
Je kunt merken dat je emotioneel gevoeliger bent of minder goed tegen drukte kunt. Ook hierbij kunnen meerdere factoren een rol spelen.
5. Je energie is anders
Vermoeidheid komt veel voor, maar is niet specifiek voor hormonale veranderingen. Denk bijvoorbeeld ook aan ijzertekort, schildklierproblemen of onvoldoende slaap.
Herken je deze klachten? Dan betekent dat niet automatisch dat je in de perimenopauze zit. Zeker rond je 35e is het belangrijk om niet iedere klacht aan je hormonen toe te schrijven.
De invloed van stress, voeding en leefstijl
Wat we soms vergeten, is dat onze hormonen niet losstaan van de rest van ons lichaam. Je slaap, voedingspatroon, lichamelijke activiteit en de hoeveelheid stress die je ervaart, kunnen invloed hebben op hoe je je voelt en hoe je menstruatiecyclus verloopt. Langdurige lichamelijke of psychologische stress kan bijvoorbeeld bij sommige vrouwen de eisprong beïnvloeden. Ook onvoldoende energie-inname of intensief sporten zonder voldoende herstel kan de menstruatiecyclus verstoren. Dat betekent overigens niet dat iedere hormonale klacht door stress of leefstijl wordt veroorzaakt. En het betekent ook niet dat je met gezonde voeding alle hormonale veranderingen kunt voorkomen. Maar een goede basis kan wel bijdragen aan je algemene gezondheid en belastbaarheid.
Wat kun je zelf doen om je gezondheid te ondersteunen?
Ik geloof dat we veel kunnen bereiken door beter te begrijpen wat ons lichaam nodig heeft. Niet door obsessief bezig te zijn met ieder hormoon, maar juist door aandacht te hebben voor de basis.
Eet voldoende en gevarieerd
Zorg voor voldoende eiwitten, gezonde vetten, vezels en een ruime variatie aan groenten en fruit.
Blijf bewegen en train je spieren
Krachttraining wordt steeds belangrijker naarmate we ouder worden. Het helpt bij het behouden van spiermassa en ondersteunt je stofwisseling en botgezondheid.
Besteed aandacht aan je slaap
Een regelmatig slaapritme en voldoende hersteltijd zijn belangrijk voor je lichamelijke en mentale gezondheid.
Let op mogelijke voedingstekorten
Bij vermoeidheid of hevige menstruaties kan het bijvoorbeeld zinvol zijn om je ijzerstatus te laten onderzoeken.
Zorg voor voldoende omega 3
De omega 3 vetzuren EPA en DHA spelen een rol bij verschillende lichaamsfuncties. Vette vis is een belangrijke voedingsbron. Gebruik je weinig of geen vis, dan is het verstandig om naar je inname te kijken.
Je hoeft hormonale klachten niet zomaar te accepteren
Wat ik vrouwen vooral wil meegeven, is dat je lichaam gedurende je leven verandert. Dat is normaal. Maar dat betekent niet dat je klachten die je dagelijks leven beïnvloeden maar voor lief moet nemen. Soms kunnen leefstijlaanpassingen helpen. Soms is aanvullend onderzoek nodig. En soms is medische behandeling, waaronder hormoontherapie, een passende mogelijkheid. Het belangrijkste is dat je begrijpt wat er mogelijk speelt en welke keuzes je hebt. Want hoe beter je je lichaam begrijpt, hoe beter je ervoor kunt zorgen.
Wil je meer begrijpen over je hormonen en gezondheid?
Op mijn website deel ik regelmatig kennis over vrouwengezondheid, hormonale veranderingen, voeding en gezond ouder worden.
Linda Reinhardt — Hormoontherapeut, orthomoleculair therapeut & kPNI-therapeut